نوشته‌ها

یک توافق نانوشته بر سر نابودی اکوسیستم داده‌محور

رسانه‌ها و پلتفرم‌های اجتماعی

نحوه ارتباط مردم با یکدیگر در قرن بیست‌ویکم به‌سرعت تکامل یافته است. در دهه 1990، اگر کسی می‌خواست یک آموزش ویدیویی را در شبکه‌های اجتماعی خود به اشتراک بگذارد، گزینه‌های انتشار محدود بود (به‌عنوان مثال، ایمیل، فلاپی دیسک، یا احتمالا یک دیسک فشرده). اما اکنون، پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی چون یوتیوب، اینستاگرام و تیک‌تاک قابلیت‌های حرفه‌ای ویرایش و اشتراک‌گذاری ویدئو را ارائه می‌کنند که به کاربران این امکان را می‌دهد که در عرض چند دقیقه محتوایی را ایجاد و برای هزاران بیننده منتشر کنند. به این ترتیب، رسانه‌های اجتماعی به‌طور پیوسته به یک جزء جدایی‌ناپذیر برای نحوه ثبت جنبه‌های زندگی فیزیکی افراد و به اشتراک‌گذاری آن‌ها با دیگران تبدیل شده‌‌اند. پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی سبک زندگی [1]، یادگیری و چگونگی ایجاد، حفظ و تعیین مرز ارتباط افراد با یکدیگر را تغییر داده‌اند [2].

کار[1] و هیز[2] رسانه‌های اجتماعی را این‌گونه تعریف می‌کنند: «کانال‌های مبتنی بر اینترنت که به کاربران اجازه می‌دهند از طریق آن‌ها با یکدیگر به شکلی همزمان یا ناهم‌زمان[در زمان‌های مختلف] و به‌طور انتخابی با مخاطبانی گسترده و محدود تعامل داشته باشند و محتوای تولیدشده توسط کاربران و تعامل آن‌ها با یکدیگر، مبنای تولید ارزش باشد» [3]. پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی راه‌های جدیدی را برای به اشتراک‌گذاری خود، تجربیات و احساسات افراد با جوامع آنلاین گسترده‌تر از طریق پست‌ها، توییت‌ها، اشتراک‌گذاری‌ها، لایک‌ها و نظرات ارائه می‌دهند و افراد از این پلتفرم‌ها برای بیان نقاط عطف مهمی استفاده می‌کنند که باعث شادی، غم و اندوه و چالش‌ها و کنار آمدن با بحران‌ها استفاده می‌کنند [4]. بسیاری از محققان این تعاملات بین فردی در رسانه‌های اجتماعی را سازنده ارزیابی کرده و معتقدند که این تعاملات به ایجاد سرمایه اجتماعی، افزایش عزت نفس و بهبود رفاه شخصی منجر می‌شوند [5] [6] [7]. اما در کنار این تاثیرات مثبتی که شبکه‌های اجتماعی دارند محققان نگرانی‌های فزاینده‌ای را درمورد جمع‌آوری غیراخلاقی داده‌ها و سوء استفاده از حریم خصوصی افراد نیز مطرح کرده‌اند [8] [9].

ادامه مطلب

اقتصاد دانش بنیان چیست؟ (2)

در مطلب قبلی (اقتصاد دانش‌ بنیان چیست؟ ۱) به خاستگاه و مفهوم اقتصاد دانش‌بنیان پرداختیم و گفتیم که وجه تمایز اقتصاد دانش‌بنیان نسبت به صورت‌بندی‌های اقتصادی پیش از آن وزن دانش و اطلاعات در خروجی اقتصاد است و در نوشتار پیش‌رو قصد داریم تا به جایگاه اقتصاد دانش‌بنیان در ایران بپردازیم.

اقتصاد دانشبنیان در تاریخ معاصر

پرداختن به واردات و خلق فناوری از دهه‌ها قبل در بین سیاست‌گذاران ایرانی مطرح بوده و در برهه‌هایی همچون دهۀ 1330 و یا 1370 پررنگ گشته است و ایدۀ محوری اکثر نهادهای ایجادشده در این برنامه‌ها سمت‌وسوی خرید فناوری و یا همکاری و مونتاژ بوده است اما آنچه به اقتصاد دانش‌بنیان یعنی استفاده از دانش در فناوری و ایجاد محصولات مربوط می‌شود در سال‌های پایانی دهۀ 70 شمسی رقم می‌خورد.

پس از انقلاب و در برنامه‌های اول و دوم توسعه در بین سال‌های 1368 تا 1378 اشارۀ صریحی به مباحث اقتصاد دانش‌بنیان نداریم و صرفاً به بهره‌وری کل عوامل تولید به صورت غیرعلنی اشاره شده است به‌طوری که فقط می‌توانیم بعد «تحقیقات» اقتصاد دانش‌بنیان را قرین آن بدانیم. اولین تلاش‌ها برای ورود به اقتصاد دانش‌بنیان در برنامۀ سوم توسعه و هم‌زمان با ریاست‌جمهوری سیدمحمد خاتمی اتفاق می‌افتد و تعدادی دیگر از ابعاد اقتصاد دانش‌بنیان موردتوجه قرار می‌گیرد. دولت جدید در اولین تلاش توسط مشاور فناوری رئیس‌جمهور، محمدتقی ابتکار برای ایجاد معاونت علمی ریاست‌جمهوری با شکست روبه‌رو می‌شود و این دوره در رتبه‌بندی اقتصاد دانش‌بنیان بین 24 کشور منطقه در جایگاه 17 قرار می‌گیرد.

ادامه مطلب

اقتصاد دانش‌ بنیان چیست؟ (1)

تاریخچه اقتصاد دانش‌بنیان

صورت‌‌بندی‌‌های مختلف از شاخه‌‌های علمی باعث می‌‌شود تا با نگریستن از زاویه‌‌‌ای جدید به دستاوردهای نو برای رفع نیازها برسیم. یکی از علوم با شاخه‌‌های متعدد که از ابعاد مختلفی مثل روانشناسی، مهندسی، سیاست و… به آن پرداخته شده‌، اقتصاد است. تنوع رویکرد به اقتصاد متناسب با توسعۀ اقتصادی و افزایش سطح تولید و درآمد جوامع شکل گرفته که منجر به ایجاد نیاز برای کشف فرصت‌‌های خالی در کشورها شده است. اقتصاد دانش‌بنیان از مورد‌توجه‌‌ترین این صورت‌‌بندی‌هاست که قصد داریم در مقالۀ پیش‌‌رو به آن بپردازیم.

اقتصاد دیجیتال، اقتصاد کشاورزی، اقتصاد اشتراکی، اقتصاد صنعتی، اقتصاد اطلاعات‌محور، اقتصاد رفتاری و انواع دیگری از صورت‌بندی‌های ایجادشده از اقتصاد، طی سال‌های گذشته به ادبیات علم اقتصاد اضافه شده است و هرکدام سعی کرده‌اند تا از زاویۀ دیدی متفاوت به روابط اقتصادی بپردازند تا با تعریف خود روابط اقتصادی‌اجتماعی بشری را توصیف کرده و به ارائۀ راهکار برای بهره‌‌مندی از آنها بپردازد. در بین انواع مفاهیم مطرح شده در مجامع علمی و رسانه‌ای در فضای جهانی و البته کشور در سال‌های اخیر یک صورت‌بندی – که هرچند در فضای علمی تازه نیست – موردتوجه سیاست‌گذاران قرار گرفته تا با توسل به آن بتوانند اقتصاد کشور را متحول کنند. مفهوم اقتصاد دانش‌بنیان بیش از 50 سال پیش به ادبیات علمی دنیا اضافه شد و از اوایل دهۀ 80 شمسی در کشور جای خود را باز کرد، اتفاقی که باعث ایجاد یک موج سرمایه‌گذاری و حمایتی گسترده از آن توسط نظام سیاسی و اقتصادی در کشور شد. در این مقاله علاوه بر توضیح تاریخ و مفهوم اقتصاد دانش‌بنیان و تأثیرات آن بر بخش‌های مختلف به وضعیتش در کشور می‌پردازیم.

ادامه مطلب